Diyabet ve Ramazan Orucu
Bilimsel Rehber Diabetes und Ramadan‑Fasten
Wissenschaftlicher Leitfaden Diabetes and Ramadan Fasting
A Scientific Guide

1. Kimler Oruç Tutabilir, Kimler Tıbben Muaf?

IDF‑DARI (Diabetes and Ramadan) kılavuzuna göre diyabetliler üç risk kategorisine ayrılır:

• Çok yüksek risk (kesinlikle oruç tutmamalı): Şiddetli hipoglisemi öyküsü, diyabetik ketoasidoz (DKA), kontrolsüz Tip 1 diyabet, gebelikte diyabet (insülin kullanan), son 3 ay içinde hastaneye yatış.
• Yüksek risk (tutabilir ancak tıbbi denetim şart): Kontrollü Tip 1 diyabet, böbrek yetmezliği (eGFR < 30), ileri kardiyovasküler hastalık.
• Orta/düşük risk (doktor onayı ile tutabilir): Metformin, DPP‑4 inhibitörü, SGLT‑2 veya GLP‑1 kullanan Tip 2 diyabetliler – iyi kontrol sağlanmışsa.

1. Wer kann fasten, wer ist medizinisch befreit?

Die IDF‑DARI‑Leitlinie teilt Diabetiker in drei Risikokategorien ein:

• Sehr hohes Risiko (dürfen keinesfalls fasten): Vorgeschichte schwerer Hypoglykämie, diabetische Ketoazidose (DKA), unkontrollierter Typ‑1‑Diabetes, Schwangerschaftsdiabetes mit Insulin, Krankenhausaufenthalt in den letzten 3 Monaten.
• Hohes Risiko (Fasten nur unter ärztlicher Aufsicht): Kontrollierter Typ‑1‑Diabetes, Niereninsuffizienz (eGFR < 30), fortgeschrittene kardiovaskuläre Erkrankung.
• Mäßiges/niedriges Risiko (kann mit Arztzustimmung fasten): Typ‑2‑Diabetiker mit Metformin, DPP‑4‑Hemmern, SGLT‑2 oder GLP‑1 – sofern gut eingestellt.

1. Who can fast, who is medically exempt?

The IDF‑DARI guideline divides people with diabetes into three risk categories:

• Very high risk (must not fast): History of severe hypoglycaemia, diabetic ketoacidosis (DKA), uncontrolled type 1 diabetes, gestational diabetes on insulin, hospitalisation in the last 3 months.
• High risk (fast only under medical supervision): Controlled type 1 diabetes, renal failure (eGFR < 30), advanced cardiovascular disease.
• Moderate/low risk (may fast with doctor’s approval): Type 2 diabetes on metformin, DPP‑4 inhibitors, SGLT‑2 or GLP‑1 – if well controlled.

2. Hipoglisemi Riski (Kan Şekerinin Çok Düşmesi)

Uzun süreli açlık, özellikle sülfonilüre, glinid veya insülin kullananlarda hipoglisemi riskini artırır. İşte kritik veriler:

Oruç sırasında kan şekeri < 70 mg/dL (3.9 mmol/L) olursa ORUÇ DERHAL BOZULMALIDIR. Tedavi: 15 gr hızlı karbonhidrat (meyve suyu, şeker, glikoz tableti).

2. Hypoglykämierisiko

Langes Fasten erhöht das Hypoglykämierisiko, besonders bei Sulfonylharnstoffen, Gliniden oder Insulin. Kritische Daten:

Bei Blutzucker < 70 mg/dL (3.9 mmol/L) während des Fastens MUSS das Fasten SOFORT gebrochen werden. Behandlung: 15 g schnelle Kohlenhydrate (Saft, Zucker, Traubenzucker).

2. Hypoglycaemia Risk

If blood glucose drops below 70 mg/dL (3.9 mmol/L) while fasting, the fast MUST BE BROKEN IMMEDIATELY. Treatment: 15 g of fast‑acting carbohydrate (fruit juice, sugar, glucose tablets).

3. İnsülin ve Oral Antidiyabetik İlaç Ayarlamaları

⚠️ İlaç ayarlaması DOKTOR kontrolünde yapılmalıdır. Genel öneriler:

• Metformin: Doz genellikle iftar ve sahura bölünür (toplam günlük doz aynı kalabilir).
• Sülfonilüreler (glimepirid, gliklazid): Hipoglisemi riski yüksek, genellikle iftara kaydırılır veya doz azaltılır.
• SGLT‑2 inhibitörleri (empagliflozin, dapagliflozin): Dehidrasyon ve DKA riski, genellikle sahurda veya iftarda azaltılmış doz.
• GLP‑1 agonistleri: Hipoglisemi riski düşük, iftar veya sahurda alınabilir (iştah kesici etkiye dikkat).
• İnsülin: Bazal insülin (örn. glargin, detemir) dozu genellikle aynı kalır ancak akşama kaydırılır. Yemek bolus insülini sadece iftar ve sahurda yapılır. Doz genellikle %20-40 azaltılır.

3. Insulin‑ und orale Antidiabetika‑Anpassungen

⚠️ Die Anpassung muss unter ärztlicher Aufsicht erfolgen. Allgemeine Empfehlungen:

• Metformin: Dosis wird meist auf Iftar und Sahur aufgeteilt (tägliche Gesamtdosis bleibt gleich).
• Sulfonylharnstoffe (Glimepirid, Gliclazid): Hohes Hypoglykämierisiko, meist auf Iftar verlegt oder Dosis reduziert.
• SGLT‑2‑Hemmer (Empagliflozin, Dapagliflozin): Risiko von Dehydrierung und DKA, meist reduzierte Dosis zu Sahur oder Iftar.
• GLP‑1‑Agonisten: Geringes Hypoglykämierisiko, Einnahme zu Iftar oder Sahur möglich (appetitzügelnde Wirkung beachten).
• Insulin: Basalinsulin (z.B. Glargin, Detemir) bleibt meist gleiche Dosis, wird aber auf abends verlegt. Mahlzeitenbolus nur zu Iftar und Sahur. Dosis wird meist um 20‑40% reduziert.

3. Insulin and Oral Antidiabetic Adjustments

⚠️ Adjustments MUST be made under medical supervision. General recommendations:

• Metformin: Usually split between Iftar and Sahur (total daily dose may remain the same).
• Sulphonylureas (glimepiride, gliclazide): High hypoglycaemia risk; usually moved to Iftar or dose reduced.
• SGLT‑2 inhibitors (empagliflozin, dapagliflozin): Risk of dehydration and DKA; usually reduced dose at Sahur or Iftar.
• GLP‑1 agonists: Low hypoglycaemia risk; can be taken at Iftar or Sahur (caution: appetite suppressant effect).
• Insulin: Basal insulin usually unchanged but shifted to evening. Meal bolus only at Iftar and Sahur. Dose usually reduced by 20‑40%.

4. Sahur ve İftar Beslenme Stratejileri

Sahur: Mutlaka yapılmalı, atlanmamalı. Kompleks karbonhidratlar (tam tahıllı ekmek, bulgur, yulaf), protein (yumurta, peynir, yoğurt) ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı, ceviz) içermeli. Aşırı tuzlu gıdalardan kaçının (susuzluk).

İftar: Hurma veya su ile açın, 15-20 dk sonra ana yemeğe geçin. Çorba, sebze yemeği, ızgara et/tavuk/balık, salata. Kızartmalardan, aşırı şerbetli tatlılardan uzak durun. Porsiyon kontrolüne dikkat edin.

4. Ernährungsstrategien für Sahur und Iftar

Sahur (vor Sonnenaufgang): Unbedingt einnehmen. Komplexe Kohlenhydrate, Protein, gesunde Fette. Salzreiche Lebensmittel vermeiden.

Iftar (Sonnenuntergang): Mit Datteln oder Wasser brechen, dann 15‑20 Minuten warten. Suppe, Gemüse, gegrilltes Fleisch/Fisch, Salat. Frittierte und stark gezuckerte Speisen vermeiden.

4. Sahur and Iftar Nutrition Strategies

Sahur: Must be taken. Complex carbs, protein, healthy fats. Avoid salty foods.

Iftar: Break with dates or water, wait 15‑20 min. Soup, vegetables, grilled meat/fish, salad. Avoid fried and sugary foods.

5. Sıvı Alımı ve Dehidrasyon

Ramazan’da dehidrasyon riski yüksektir. İftardan sahura kadar 8-10 bardak su tüketin. Kafeinli içecekler (çay, kahve) idrar söktürür, azaltın. Susama hissi olmasa bile düzenli için. Dehidrasyon kan şekerini yükseltir ve DKA riskini artırır.

5. Flüssigkeitszufuhr und Dehydrierung

...

5. Fluid intake and dehydration

...

6. Kan Şekeri Takibi – Ne Zaman Oruç Bozulur?

• Kan şekeri < 70 mg/dL (3.9) → ORUÇ BOZULUR
• Kan şekeri > 300 mg/dL (16.7) → ORUÇ BOZULUR (hiperglisemi riski)
• Semptomatik hipoglisemi (terleme, çarpıntı, bilinç bulanıklığı) → ORUÇ BOZULUR
• DKA belirtileri (bulantı, kusma, nefeste aseton kokusu) → acil tıbbi yardım

6. Blutzuckerkontrolle – Wann Fasten brechen?

6. Blood glucose monitoring – When to break the fast

7. Tip 1, Tip 2 ve Gestasyonel Diyabet için Özel Notlar

• Tip 1: Sadece çok iyi kontrollü ve doktor onaylı olanlar düşünmeli. Hipoglisemi ve DKA riski yüksek. Sürekli glikoz izleme şart.
• Tip 2 (insülin kullanmayan): Metformin/DPP‑4 kullananlar düşük risk. Sülfonilüre veya SGLT‑2 kullananlar dikkat.
• Gestasyonel diyabet: İnsülin kullanan gebeler KESİNLİKLE oruç tutmamalı. Diyetle yönetilen gebeler doktorlarına danışmalı.

8. GlucoNavigator ile Ramazan Yönetimi

GlucoNavigator, Ramazan’da özel bir hatırlatıcı ve analiz modu sunar: Sahur ve iftar saatlerine göre ilaç/insülin uyarıları, hipoglisemi risk tahmini, sıvı alımı takibi. Elite 3000 kullanıcıları bu özellikleri ilk deneyimleyenler olacak.